Afyon’un ekonomik gücü yalnızca üretim rakamlarıyla ölçülmüyor. Asıl soru, bu üretimin oluşturduğu ticari hareketliliğin ne kadarının şehirdeki üreticiye, esnafa ve işletmeye geri döndüğü.
Afyonkarahisar denildiğinde akla mermer, yumurta, hayvancılık, gıda, termal turizm ve yöresel lezzetler geliyor. Şehir, farklı sektörlerde üretim yapan işletmeleriyle önemli bir ekonomik potansiyele sahip. Ancak üretim gücünün büyüklüğü kadar önemli başka bir soru daha var: Bu ekonomik hareketlilikten şehirdeki işletmeler ne ölçüde pay alıyor?
Bir ürünün Afyonkarahisar’da üretilmesi, onun oluşturduğu bütün ticari değerin de şehirde kaldığı anlamına gelmiyor. Üretici, nakliyeci, toptancı, perakendeci, restoran, otel ve tüketici arasındaki ilişki; ekonomik değerin şehir içerisinde nasıl dolaştığını belirliyor.
Örneğin bir otelin, restoranın ya da marketin satın aldığı ürünler arasında Afyonkarahisar’da üretilen ürünlerin payı ne kadar? Şehirde faaliyet gösteren işletmeler, ihtiyaçlarını mümkün olduğunca yerel üreticilerden mi karşılıyor, yoksa tedariklerini çoğunlukla şehir dışından mı sağlıyor?
Bu soruların yanıtı yalnızca ticaret erbabını değil, yerel ekonominin geleceğini de ilgilendiriyor.
Yerel üretici büyük alıcılara ulaşabiliyor mu?
Özellikle küçük ve orta ölçekli üreticilerin otellere, restoranlara, marketlere ve büyük işletmelere ürün satabilmesi önemli bir konu. Ancak bunun önünde fiyat, miktar, düzenli teslimat, kalite standardı, ödeme vadeleri ve lojistik gibi çeşitli engeller bulunabilir.
Burada mesele, işletmelerin mutlaka yerel üreticiden alım yapması gerektiğini söylemek değil. Mesele, yerel üreticinin rekabet edebilmesi için hangi şartlara ihtiyaç duyduğunu ve şehirdeki büyük alıcılarla ne ölçüde ticari ilişki kurabildiğini ortaya koymak.
Afyonkarahisar’ın üretim gücü konuşulurken, üreticinin ürününü kime sattığı, satıştan ne kadar pay aldığı ve yeni pazarlara erişip erişemediği de konuşulmalı.
Ekonomik hareketlilik şehir içinde ne kadar yayılıyor?
Bu sorunun yanıtını bulmak için şehirdeki otel, restoran, market ve üreticilerle görüşmek gerekiyor. Örneklem oluşturularak hangi ürünlerin yerel kaynaklardan temin edildiği, hangi ürünlerin dışarıdan alındığı ve bunun gerekçeleri araştırılabilir.
Belediye ve kamu kurumlarının satın almaları da ayrı bir inceleme alanı olabilir. Kamu alımlarında hangi ürünlerin hangi tedarikçilerden karşılandığı, yerel firmaların bu alımlara ne ölçüde katılabildiği ve rekabet şartları somut verilerle değerlendirilebilir.
Nitekim Afyonkarahisar Belediyesinin 2026 yılında gıda, et, süt ve şarküteri ürünleri için gerçekleştirdiği satın alma süreçleri, kamu alımlarının da bu çerçevede incelenebileceğini gösteriyor. Bu ihaleler tek başına yerel üreticilerin ne kadar pay aldığını ortaya koymuyor; bunun için ihale belgeleri ve tedarikçi bilgileri ayrıca incelenmeli.
Asıl mesele üretmek değil, ekonomik bağı güçlendirmek
Afyonkarahisar’ın ekonomik başarısını yalnızca kaç ton ürün ürettiği, ne kadar ihracat yaptığı veya kaç işletmeye sahip olduğu üzerinden değerlendirmek eksik kalabilir.
Üreticinin şehirdeki işletmelere ulaşabildiği, işletmelerin rekabetçi yerel tedarikçilere erişebildiği ve ticari hareketliliğin farklı kesimlere yayıldığı bir ekonomik yapı, şehrin kendi içindeki ekonomik bağlarını da güçlendirebilir.
Bu nedenle Afyonkarahisar için sorulması gereken sorulardan biri şu:
Şehirde üretilen ekonomik değer, yine bu şehirdeki üreticinin, esnafın ve işletmenin büyümesine ne kadar katkı sağlıyor?
Bu sorunun yanıtı tahminlerle değil, sahadan toplanacak verilerle ortaya konulmalı. Çünkü Afyonkarahisar’ın ekonomik gücünü anlamanın bir yolu da yalnızca ne kadar ürettiğine değil, ürettiği değerin şehir içerisinde nasıl dolaştığına bakmaktan geçiyor.
