Yaklaşık yedi ay önce yayın hayatına başlayan WWW.EKONOMİA.COM.TR olarak Afyonkarahisar’ın ekonomik ve toplumsal gündemini veriler, istatistikler ve analizlerle ele alıyoruz. Gerektiğinde akademisyenler, meslek profesyonelleri ve alanında uzman kişilerle görüş alışverişinde bulunarak ilimizin ekonomik meselelerini farklı yönleriyle değerlendirmeye çalışıyoruz.
Afyonkarahisar’ın ihracat rakamlarına ilişkin bu değerlendirmemiz de ekonomi muhabirliği birikimimiz ve uzmanlarla yaptığımız istişareler doğrultusunda şekilleniyor.
HEDEFLER ORTAYA HEP KONUR
Öncelikle şunu belirtelim: Devletler, siyasetçiler ve kurumlar geleceğe yönelik hedefler ortaya koyar. Ancak ekonomik ve siyasi gelişmelerin tamamını önceden öngörmek mümkün değildir. Bu nokta da olası krizler, gerilimler doğal olarak hedeflere ulaşmaya engel olabilir. Önemli olan, hedefe ulaşılamadığında nedenlerini sorgulamak ve ilerlemek için gerekli adımları atmaktır.
Afyonkarahisar’ın ihracat hedeflerini de bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Bir hedefin gerçekleşmemesi, tek başına bütün bir ekonomik performansın bir STK tarafından başarısız olduğu anlamına gelmez.
AFYONKARAHİSAR İHRACATI BEKLENEN DÜZEYDE
Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre Afyonkarahisar’ın 2025 yılı ihracatı 427,72 milyon dolar olarak gerçekleşti. Aynı veri serisinde 2024 yılı ihracatı yaklaşık 341 milyon dolar seviyesindeydi. Yani ilimizin ihracatı bir önceki yıla göre artış gösterdi.
Bu artış, geçmişte dile getirilen 1 milyar dolarlık hedefin gerçekleştiği anlamına gelmiyor. Öte yanda ihraç kayıtlı rakamın 800 Milyon dolar bandında olduğunu atlamamak gerekiyor. Ancak hedefe ulaşılamaması ile ihracatın gerilemesi de aynı şey değil.
ÇEVRE İLLERLE DEĞERLENDİRME DOĞRU DEĞİL
Burada önemli bir başka konu, çevre illerle yapılan karşılaştırmalar. Elbette illerin ihracat rakamları karşılaştırılabilir. Fakat yalnızca toplam tutarlara bakarak kesin bir ekonomik sonuca varmak sağlıklı değildir. Her ilin üretim yapısı, sanayi altyapısı ve sektörel uzmanlığı farklıdır.
Kütahya’nın seramik ve porselen üretim kapasitesini Afyonkarahisar’ın mermer, doğal taş ve et ürünleri sektörleriyle doğrudan karşılaştırmak, bu farklılıkları göz ardı etmek anlamına gelebilir. Denizli’nin tekstil ve elektrik-elektronik sanayisi, Eskişehir’in savunma sanayi ve teknik üretim altyapısı ve Uşak’ın tekstil ile geri dönüşüm sektöründeki birikimi de kendi ihracat tablolarını şekillendirir.
EKONOMİ BİLİMİ ÖYLE BASİT ÖLÇMEZ
Ekonomi bilimi, şehirleri yalnızca toplam ihracat tutarına göre değerlendirmez. Kişi başına düşen ihracatla ölçer ki bu çok önemlidir. Öte yanda ürün çeşitliliği, sektörlerin payı, üretim kapasitesi ve katma değer gibi göstergeler de dikkate alınır. Bu noktada bir şehrin ihracatı sınıfta kaldı derseniz bu verileri hangi yöntemle hesaplandığınızı da açıklamanız gerekir.
ATLADIĞINIZ BİR OLAY VAR MESELA YUMURTA SEKTÖRÜ
2025 yılı ihracat rakamları nezdinde Afyonkarahisar açısından yumurta sektöründe yaşanan sorunlar, ihracat değerlendirmesinde göz ardı edilmemesi gereken başlıklardan biri mesela. 2024 yılının Kasım ayında başlayıp 2025 yılının haziran ayına kadar etkisini sürdüren ve ciddi anlamda sorun yaşatan üretim kayıpları, sektörün üretim ve ihracat kapasitesini olumsuz etkiledi.
Yılın ilerleyen dönemlerinde toparlanma yaşanması, önceki aylardaki kayıpların tamamının telafi edildiği anlamına da gelmiyor. Bu nokta da 2025 yılında il geneli ihracat rakamlarında yumurta sektörü ihracatı hemen hemen yoktur. Buna rağmen 2025 il geneli ihracatında artış olmuştur. Önemli olan buna neden başarı olarak bakılmadığıdır.
İRAN-ABD KRİZİ 2026 YILINDA BUNUN ETKİLERİ OLACAK
Ayrıca uluslararası piyasalardaki gerilimler, taşımacılık maliyetleri ve dış ticaret güzergâhlarındaki belirsizlikler de ihracatçı firmaların faaliyetlerini etkileyebiliyor. 2026 Şubat ayının sonunda başlayan İran-ABD Savaşı ve gerilimi bırakın Afyonkarahisar’ı ihracat rakamlarını Dünya genelinde birçok Ülkenin ihracat rakamlarını etkileyen faktör olacaktır.
2027 yılında açıklanacak olan 2026 yılı ihracat rakamalrında bu sefer Afyonkarahisar ihracat rakamlarında olası düşüş gördüğümüzde yine faturayı ilgili STK ya mı kesmemiz gerekiyor. Ekonomi bilimi ve istatistik mantığı diye bir gerçek var. Lütfen bunu atlamayalım. Dolayısıyla ihracat performansını değerlendirirken yalnızca hedef ile gerçekleşen rakam arasındaki farka değil, o dönemde yaşanan ekonomik ve sektörel koşullara da bakmak gerekiyor.
EKONOMİ TEMELLİ STK LARIN ZORLAMASI YOKTUR
Ticaret ve sanayi odaları; bürokratik engellerin azaltılması, firmaların teşvik ve finansman imkânlarına erişimi, üretim altyapısının geliştirilmesi ve yeni pazarlara açılma gibi alanlarda önemli roller üstlenir. Ancak bir ilin ve İlçelerin ihracat rakamlarını belirleyen tek unsur TSO lar değildir.
İhracatı gerçekleştiren, yatırım yapan, ürün geliştiren ve pazarlarda rekabet eden firmalardır. Bir işletme mevcut üretim ve ihracat kapasitesini yeterli görüyorsa ticaret ve sanayi odasının o işletmeyi daha fazla ihracat yapmaya zorlayacak doğrudan bir yaptırım yetkisi bulunmaz. Kurumlar uygun koşulların oluşmasına katkı sağlayabilir; firmaların da büyüme ve yeni pazarlara açılma konusunda adım atması gerekir.
BİZİM HEDEFİMİZ ŞU OLMALI
Bizim yaklaşımımız, ihracat hedeflerini sorgulamaktan kaçınmak değil; bu hedeflere neden ulaşılamadığını bütün yönleriyle ortaya koymak olmalıdır. Hedefler elbette konuşulmalı, eksikler elbette tartışılmalıdır. Ancak ekonomik değerlendirmeler, tek bir rakama veya yüzeysel karşılaştırmalara indirgenmemelidir.
Afyonkarahisar’ın ihtiyacı, ihracat rakamlarını yalnızca bir başarı ya da başarısızlık tartışmasına dönüştürmek değil; mevcut potansiyelini nasıl daha ileri taşıyacağını doğru verilerle ortaya koymaktır.
