Çocuğunuz Kusuyor ve İshal Olduysa Ne Zaman Endişelenmelisiniz?
Uzm.Dr.Büşra Seçil Seçen:Çocuklarda gastroenterit nedir? Hangi belirtilerle kendini gösterir?
Uzm. Dr. Duygu Gümüş Oğuz: Gastroenterit, gastrointestinal sistemin bakteri, virüs ve parazitlerle oluşan enfeksiyonudur. Tipik olarak dışkı kıvamında azalma (yumuşak, bol ve sulu dışkılama) ve dışkılama sayısında artış olarak tanımlanır. Ateş ve kusma da tabloya eşlik edebilir.
BSS: Çocuklarda gastroenteritin en sık nedenleri nelerdir? Her ishal enfeksiyon kaynaklı mıdır?
DGO: En sık görülen gastroenterit etkeni rotavirüs, ikinci sırada ise norovirüstür. En sık görülen bakteriyel etkenler ise Campylobacter ve Salmonella’dır.
BSS: Çocuğumuz kusuyor ve ishal oluyorsa evde ilk olarak ne yapmalıyız?
DGO: Beslenmeye devam edilmeli, öğünler sıklaştırılmalı ve verilen sıvı miktarı artırılmalıdır. Her ishalli dışkılamadan sonra 2 yaş altındaki çocuklara 50-100 ml, 2 yaş üzerindeki çocuklara 100-200 ml ek sıvı ve 10 ml/kg ORS verilmelidir. Büyük çocuklara yoğurt, ayran, patates ve muz verilebilir.
BSS: Çocuklarda sıvı kaybını nasıl anlarız? Hangi belirtilere dikkat etmeliyiz?
DGO: Dehidratasyonun, yani sıvı kaybının en iyi ölçütü vücut ağırlığı kaybıdır. Kapiller dolum zamanında uzama, deri turgorunda azalma ve solunum paterninde değişiklik de gözlenebilir.
BSS: Hangi belirtiler olduğunda vakit kaybetmeden doktora başvurmalıyız?
DGO: Klinik Dehidratasyon Skalası (0–8 puan)
Klinik dehidratasyon skalasında genel durum, gözler, mukoz membran ve gözyaşı olmak üzere dört parametre değerlendirilir.
Genel durum: Susamış, letarjik veya huzursuz ise 1 puan; uykulu ise 2 puan.
Gözler: Hafif çökük ise 1 puan; ciddi çökük ise 2 puan.
Mukoz membran: Yapışkan ise 1 puan; kuru ise 2 puan.
Gözyaşı: Azalmış ise 1 puan; çok azalmış veya yok ise 2 puan.
Her parametre 0, 1 veya 2 puan üzerinden değerlendirilir. Toplam skor 0–8 arasında değişir.
Çocuk uykuluysa, gözleri çökmüşse, dudakları kuruysa ve gözyaşı yoksa mutlaka acil servise başvurulmalıdır.
BSS: İshal olan çocuklara nasıl beslenme programı uygulanmalıdır? Hangi yiyeceklerden kaçınmalıyız?
DGO: İshal var, dehidratasyon yok ise beslenmeye devam edilmelidir. Öğünler sıklaştırılmamalıdır. Verilen sıvı miktarı artırılmalıdır. İki yaşından küçük çocuklara yarım ila bir çay bardağı, iki yaşından büyük çocuklara ise yarım ila bir su bardağı kadar ek sıvı verilmelidir. Anne sütü ve mamalar sulandırılmamalıdır. Büyük çocuklara yoğurt, ayran, patates, pirinç, havuç, muz, taze sıkılmış meyve suyu ve benzeri besinler verilebilir.
Yağlı, şekerli ve normalde de ishale neden olabilen yiyeceklerden kaçınılmalıdır. Kayısı ve salatalık gibi besinler bu dönemde tercih edilmemelidir.
BSS: Gastroenteritte antibiyotik, probiyotik veya ishal kesici ilaç kullanmak gerekir mi?
DGO: Sağlıklı çocuklarda antibiyotik kullanımı genellikle gerekli değildir. Ancak kolera, şigella ve salmonella gibi bakteriyel enfeksiyonlarda, ayrıca 3 ay altındaki bebeklerde ve immün yetmezlik durumlarında antibiyotik tedavisi gerekir.
Probiyotik kullanımı önemlidir. Hastaneye yatış oranlarını azalttığı birçok çalışmada gösterilmiştir. Ondansetron, gerektiğinde faydalıdır. Çinko, ishalin süresini ve sıklığını azalttığı için önerilmelidir. Antiviral ajanlara gerek yoktur.
BSS: Çocuklarda gastroenterit genellikle kaç gün sürer? İshalin uzaması ne anlama gelir?
DGO: Gastroenteritler genellikle 7 gün içinde geçer. Nadiren 12 güne kadar uzayabilir. 14 günden uzun sürüyorsa kronik ishal olarak tanımlanır ve araştırılmalıdır.
BSS: Gastroenterit çocuklar arasında nasıl bulaşır? Aileler bulaşmayı önlemek için nelere dikkat etmelidir?
DGO: Gastroenterit çoğunlukla yiyecek, içecek ve tuvaletlerden bulaşır. El ve genel temizlik hijyenine dikkat edilmesi, yiyecek ve içeceklerin uygun saklama koşullarında muhafaza edilmesiyle bulaş önlenebilir.
BSS: Rotavirüs aşısı nedir? Çocukları gastroenterite karşı ne kadar korur?
DGO: Rotavirüs aşısı, hastalığın şiddetini ve hastaneye yatış oranını %90’ın üzerinde azaltır. Bu nedenle tüm bebeklere 6-14 hafta arasında başlanacak şekilde yapılmalıdır.
Doktorum Dahiliye Gözüyle;
Çocuklarda gastroenteritte en önemli risk dehidratasyondur. Erken belirtileri tanımak, sıvı kaybını önlemek, doğru sıvı desteğini sağlamak ve beslenmeyi sürdürmek tedavinin temelini oluşturur. Özellikle idrar miktarında azalma, ağız kuruluğu, gözlerde çökme ve halsizlik gibi bulgular göz ardı edilmemelidir. Unutmayın, erken müdahale olası komplikasyonların önüne geçebilir.
Uzm.Dr.Büşra Seçil Seçen, İç Hastalıkları
Uzm.Dr.Duygu Gümüş Oğuz, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
