Sabah uyanıyorsunuz ama sanki hiç uyumamış gibisiniz.
Kahve içmeden kendinize gelemiyor, merdiven çıkarken nefes nefese kalıyor, gün içinde sürekli “Bugün neden bu kadar halsizim?” diye düşünüyorsunuz.
Eğer bunlar size tanıdık geliyorsa, vücudunuz size önemli bir mesaj veriyor olabilir.
Gelin, demir eksikliğini birlikte konuşalım.
Sürekli yorgun musunuz? Belki de sebep demir eksikliğidir…
Sabah uyandığınızda kendinizi dinlenmiş hissetmiyor musunuz? Gün içinde sürekli halsiz misiniz? Merdiven çıkarken nefes nefese kalıyor, çarpıntı hissediyor ya da saçlarınızın her zamankinden daha fazla döküldüğünü fark ediyor musunuz?
Çoğu kişi bu şikayetleri yoğun iş temposuna, strese veya uykusuzluğa bağlar. Oysa bazen vücudunuz size çok daha önemli bir mesaj veriyor olabilir: Demir eksikliği.
Demir, vücudumuz için hayati öneme sahip bir mineraldir. Kandaki kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobinin yapısına katılarak oksijenin akciğerlerden tüm organlara taşınmasını sağlar. Demir depoları azaldığında dokular yeterli oksijeni alamaz ve vücut adeta “enerjisiz” kalır. Bu nedenle demir eksikliği sadece bir laboratuvar sonucu değil, yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyebilen önemli bir sağlık sorunudur.
Demir eksikliğinin belirtileri nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye değişebilse de en sık görülenler şunlardır:
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Çabuk yorulma, enerji kaybı
• Baş dönmesi ve baş ağrısı
• Dikkat dağınıklığı ve unutkanlık
• Soluk cilt görünümü
• Çarpıntı ve eforla nefes darlığı
• Ellerde ve ayaklarda üşüme hissi
• Saç dökülmesi
• Tırnaklarda incelme, kırılma veya kaşık tırnak görünümü
• Huzursuz bacak hissi
• Ağız kenarında çatlaklar ve dilde yanma
• Buz, toprak, kil veya nişasta gibi normalde yenmeyen maddeleri yeme isteği (pika)
Bu belirtiler hafif başlayabilir ve zaman içinde yavaş yavaş arttığı için birçok kişi bunları “normal” kabul edebilir. Ancak vücudunuzun verdiği bu sinyalleri görmezden gelmemek gerekir.
Kimler daha fazla risk altında?
Demir eksikliği her yaşta görülebilir. Ancak bazı kişilerde risk daha yüksektir:
• Yoğun adet kanaması olan kadınlar
• Gebeler ve emziren anneler
• Hızlı büyüme dönemindeki çocuklar ve ergenler
• Yaşlı bireyler
• Vejetaryen veya vegan beslenenler
• Sık kan bağışı yapan kişiler
• Dayanıklılık sporlarıyla yoğun şekilde ilgilenen sporcular
Demir eksikliği sadece yetersiz beslenmeden kaynaklanmaz.
En önemli noktalardan biri de budur.
Demir eksikliği bazen altta yatan ciddi bir hastalığın ilk belirtisi olabilir.
Örneğin;
Mide ülseri Gastrit ve Helicobacter pylori enfeksiyonu
Çölyak hastalığı
İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı ve ülseratif kolit)
Hemoroid
Mide veya bağırsak kanamaları
Kalın bağırsak polipleri ve kolorektal kanser
Emilim bozuklukları Sık kullanılan bazı mide ilaçları veya bağırsak cerrahileri
özellikle demir eksikliğine neden olabilir.
Özellikle erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda gelişen demir eksikliği “normal” kabul edilmemeli, altta yatan kanama veya başka bir neden mutlaka araştırılmalıdır.
Tanı nasıl konur?
Tanıda yalnızca hemoglobin değerine bakılması yeterli değildir.
Hekiminiz gerekli gördüğünde; tam kan sayımı (Hemogram),ferritin,serum demiri,total Demir Bağlama Kapasitesi (TDBK),transferrin satürasyonumgibi testleri değerlendirebilir. Gerektiğinde altta yatan nedeni araştırmak amacıyla endoskopi, kolonoskopi veya farklı tetkikler de planlanabilir.
Tedavisi mümkün mü?
Evet. Ancak tedavinin amacı sadece kan değerlerini düzeltmek değil, demir eksikliğine neden olan asıl sebebi bulup tedavi etmektir.
Tedavide;
• Hekim önerisiyle ağızdan demir ilaçları kullanılabilir.
• Bazı hastalarda damar yoluyla demir tedavisi gerekebilir.
• Demirden zengin beslenmek tedaviyi destekler.
Kırmızı et, karaciğer, yumurta, mercimek, nohut, kuru fasulye, ıspanak ve diğer yeşil yapraklı sebzeler iyi demir kaynaklarıdır.
Ayrıca C vitamini demirin bağırsaklardan emilimini artırırken, çay ve kahvenin özellikle yemeklerle birlikte tüketilmesi demir emilimini azaltabilir. Bu nedenle çay ve kahveyi öğünlerden en az 1–2 saat sonra tüketmek daha uygun olabilir.
Unutmayın…
Demir eksikliği sadece “kansızlık” değildir.
Tedavi edilmediğinde yaşam kalitesini düşürebilir, iş ve okul performansını olumsuz etkileyebilir, gebelikte anne ve bebeğin sağlığını riske atabilir, kalp üzerinde ek yük oluşturabilir ve bazen önemli hastalıkların ilk uyarı işareti olabilir.
Eğer uzun süredir geçmeyen halsizlik, saç dökülmesi, nefes darlığı veya çarpıntı yaşıyorsanız, bunu yalnızca yoğun yaşam temposuna bağlamayın. Basit bir kan tahliliyle demir eksikliği tespit edilebilir ve doğru tedaviyle kendinizi çok daha enerjik hissedebilirsiniz.
Vücudunuzun verdiği sinyalleri önemseyin. Erken tanı ve doğru tedavi, yaşam kalitenizi değiştirebilir.
Uzman Doktor Büşra Seçil Seçen
